a digital library of Latin literature
   
CSL Home



Keyword Search
  
     advanced search

Browse by:
          Author
          Title
          Genre
          Date

Full Corpus:
   All available texts
      (single page)



Help
Secondary Texts

What's New
Copyright
Credits
Contact Us

[Lucius Annaeus Seneca]
Octavia.
ed. Peiper and Richter (Leipzig: Teubner 1902).

1 2 3 4 5


DRAMATIS PERSONAE.    
OCTAVIA.
NUTRIX OCTAVIAE.
CHORUS ROMANORUM.
SENECA.
PRAEFECTUS.
POPPAEA.
AGRIPPINA.
NERO.
NUNTIUS.


SCAENA ROMAE ANNO V. C. DCCCXV

ACTVS PRIMVS.

                OCTAVIA
          Iam vaga caelo sidera fulgens
          Aurora fugat,
          surgit Titan radiante coma
          mundoque diem reddit clarum.
          Age, tot tantis onerata malis,

     5

          repete assuetos iam tibi questus
          atque aequoreas vince Alcyonas,
          vince et volucres Pandionias:
          gravior namque his fortuna tua est.
          Semper, genetrix, deflenda mihi,

     10

          prima meorum causa malorum,
          tristes questus natae exaudi,
          si quis remanet sensus in umbris.
          Vtinam ante manu grandaeva sua
          mea rupisset stamina Clotho,

     15

          tua quam maerens vulnera vidi
          oraque foedo sparsa cruore!
          O lux semper funesta mihi,
          tempore ab illo
          lux est tenebris invisa magis:

     20

          tulimus saevae iussa novercae,
          hostilem animum vultusque truces.
          Illa illa meis tristis Erinys
          thalamis Stygios praetulit ignes
          teque extinxit, miserande pater,

     25

          modo cui totus paruit orbis
          cuique Britanni

     28a

          ultra Oceanum terga dedere,

     29  28b

          ducibus nostris ante ignoti
          iurisque sui.

     30

          Coniugis, heu me, pater, insidiis
          oppresse iaces servitque domus
          cum prole tua capta tyranno.

     
NVTRIX
Fulgore primo captus et fragili bono
fallacis aulae quisquis attonitus stupet,

     35

subito latentis ecce Fortunae impetu
modo praepotentem cernat eversam domum
stirpemque Claudi, cuius imperio fuit
subiectus orbis, paruit liber diu
Oceanus et recepit invitus rates.

     40

En qui Britannis primus imposuit iugum,
ignota tantis classibus texit freta
interque gentes barbaras tutus fuit
et saeva maria, coniugis scelere occidit;
mox illa gnati: cuius extinctus iacet

     45

frater venenis. Maeret infelix soror
eademque coniunx nec graves luctus valet
ira coacta tegere crudelis viri;
quem spancta refugit semper, atque odio pari
ardens mariti mutua flagrat face.

     50

Animum dolentis nostra solatur fides
pietasque frustra: vincit immitis dolor
consilia nostra nec regi mentis potest
generosus ardor, sed malis vires capit.
Heu quam nefandum prospicit noster timor

     55

scelus, quod utinam numen avertat deum.

               
OCTAVIA   NVTRIX
          O Mea nullis aequanda malis
          fortuna, licet
          repetam luctus, Electra tuos.
          Tibi maerenti caesum licuit

     60

          flere parentem,
          scelus ulcisci vindice fratre,
          tua quem pietas hosti rapuit
          texitque fides:
          me crudeli sorte parentes

     65

          raptos prohibet lugere timor
          fratrisque necem deflere vetat,
          in quo fuerat spes una mihi
          totque malorum breve solamen.
          Nunc in luctus servata meos

     70

          magni resto nominis umbra.
           NVTR. Vox en nostras perculit aures
          tristis alumnae; cesset thalamis
          inferre gradus tarda senectus?
           OCT. Excipe nostras lacrimas, nutrix,

     75

          testis nostri fida doloris.
           NVTR. Quis te tantis solvet curis,
          miseranda, dies?
           OCT. Qui me Stygias mittet ad umbras.
           NVTR. Omina quaeso sint ista procul.

     80

           OCT. Non vota meos tua nunc casus,
          sed fata regunt.
           NVTR. Dabit afflictae meliora deus
          tempora mitis; tu modo blando
          vince obsequio placata virum.

     85

           OCT. Vincam saevos ante leones
          tigresque truces,
          fera quam saevi corda tyranni.
          Odit genitos sanguine claro,
          spernit superos hominesque simul,

     90

          nec fortunam capit ipse suam
          quam dedit illi per scelus ingens
          infanda parens. Licet ingratum
          dirae pudeat munere matris
          hoc imperium cepisse, licet

     95

          tantum munus morte rependat,
          feret hunc titulum post fata tamen
          femina longo semper in aevo.
           NVTR. Animi retine verba furentis,
          temere emissam comprime vocem.

     99b


OCT. Toleranda quamvis patiar, haud umquam queant

     100

nisi morte tristi nostra finiri mala.
Genetrice caesa, per scelus rapto patre,
orbata fratre, miseriis luctu obruta,
maerore pressa, coniugi invisa ac meae
subiecta famulae luce non grata fruor,

     105

trepidante semper corde non mortis metu,
sed sceleris -- absit crimen a fatis meis,
mori iuvabit; poena nam gravior nece est
videre tumidos et truces miserae mihi
vultus tyranni iungere atque hosti oscula,

     110

timere nutus cuius obsequium meus
haud ferre posset fata post fratris dolor
scelere interempti, cuius imperium tenet
et sorte gaudet auctor infandae necis.
Quam saepe tristis umbra germani meis

     115

offertur oculis, membra cum solvit quies
et fessa fletu lumina oppressit sopor:
modo facibus atris armat infirmas manus
oculosque et ora fratris infestus petit,
modo trepidus idem refugit in thalamos meos;

     120

persequitur hostis atque inhaerenti mihi
violentus ensem per latus nostrum rapit.
Tunc tremor et ingens excutit somnos pavor
renovatque luctus et metus miserae mihi.
Adice his superbam paelicem, nostrae domus

     125

spoliis nitentem, cuius in munus suam
Stygiae parentem natus imposuit rati,
quam dira post naufragia superato mari,
ferro interemit saevior pelagi fretis:
quae spes salutis post nefas tantum mihi?

     130

Inimica victrix imminet thalamis meis
odioque nostri flagrat et pretium stupri
iustae maritum coniugis poscit caput.
Emergere umbris et fer auxilium tuae
natae invocanti, genitor, aut Stygios sinus

     135

tellure rupta pande, quo praeceps ferar.
NVTR. Frustra parentis invocas manes tui,
miseranda, frustra, nulla cui prolis suae
manet inter umbras cura: qui nato suo
praeferre potuit sanguine alieno satum

     140

genitamque fratris coniugem pactus sibi
toris nefandis flebili iunxit face.
Hinc orta series facinorum: caedes, doli,
regni cupido, sanguinis clari sitis;
mactata soceri concidit thalamis gener

     145

victima, tuis ne fieret hymenaeis potens.
Pro facinus ingens! Feminae est munus datus
Silanus et cruore foedauit suo
patrios penates, criminis ficti reus.
Intravit hostis, ei mihi, captam domum,

     150

dolis novercae principis factus gener
idemque natus, iuvenis infandi ingeni,
scelerum capacis, dira cui genetrix facem
accendit et te iunxit invitam metu.
Tantoque victrix facta successu ferox

     155

ausa imminere est orbis imperio sacri.
Quis tot referre facinorum formas potest
et spes nefandas feminae et blandos dolos
regnum petentis per gradus scelerum omnium?
Tunc sancta Pietas extulit trepidos gradus

     160

vacuamque Erinys saeva funesto pede
intravit aulam, polluit Stygia face
sacros penates, iura naturae furens
fasque omne rupit: miscuit coniunx viro
venena saeva, cecidit atque eadem sui

     165

mox scelere nati; tu quoque extinctus iaces,
deflende nobis semper infelix puer,
modo sidus orbis, columen augustae domus,
Britannice, heu me, nunc levis tantum cinis
et tristis umbra; saeva cui lacrimas dedit

     170

etiam noverca, cum rogis artus tuos
dedit cremandos membraque et vultus deo
similes volanti funebris flamma abstulit.
OCT. Extinguat et me, ne manu nostra cadat!
NVTR. Natura vires non dedit tantas tibi.

     175

OCT. Dolor ira maeror miseriae luctus dabunt.
NVTR. Vince obsequendo potius immitem virum.
OCT. Vt fratrem ademptum scelere restituat mihi?
NVTR. Incolumis ut sis ipsa, labentem ut domum
genitoris olim subole restituas tua.

     180

OCT. Expectat aliam principis subolem domus;
me dira miseri fata germani trahunt.
NVTR. Confirmet animum civium tantus favor.
OCT. Solatur iste nostra, non relevat mala.
NVTR. Vis magna populi est. OCT. Principis maior tamen.

     185

NVTR. Respiciet ipse coniugem. OCT. Paelex vetat.
NVTR. Invisa cunctis nempe. OCT. Sed cara est viro.
NVTR. Nondum uxor est. OCT. Iam fiet, et genetrix simul.
NVTR. Iuvenilis ardor impetu primo furit,
languescit idem facile nec durat diu

     190

in Venere turpi, ceu levis flammae vapor:
amor perennis coniugis castae manet.
Violare prima quae toros ausa est tuos
animumque domini famula possedit diu,
iam metuit eadem -- OCT. Nempe praelatam sibi.

     195

NVTR. Subiecta et humilis, atque monumenta extruit
quibus timorem fassa testatur suum.
Et hanc levis fallaxque destituet deus
volucer Cupido: sit licet forma eminens,
opibus superba, gaudium capiet breve.

     200


          Passa est similes ipsa dolores
          regina deum,
          cum se formas vertit in omnes
          dominus caeli divumque pater,
          et modo pennas sumpsit oloris

     205

          modo Sidonii cornua tauri,
          aureus idem fluxit in imbri;
          fulgent caelo sidera Ledae,
          patrio residet Bacchus Olympo,
          deus Alcides possidet Heben

     210

          nec Iunonis iam timet iras,
          cuius gener est qui fuit hostis.
          Vicit sapiens tamen obsequium
          coniugis altae pressusque dolor:
          sola Tonantem tenet aetherio

     215

          secura toro maxima Iuno,
          nec mortali captus forma
          deserit altam Iuppiter aulam.
          Tu quoque, terris altera Iuno,
          soror Augusti coniunxque, graves

     220

          vince dolores.

OCT. Iungentur ante saeva sideribus freta
et ignis undae, Tartaro tristi polus,
lux alma tenebris, roscidae nocti dies,
quam cum scelesti coniugis mente impia

     225

mens nostra, semper fratris extincti memor.
Vtinam nefandi principis dirum caput
obruere flammis caelitum rector paret,
qui saepe terras fulmine infesto quatit
mentesque nostras ignibus terret sacris

     230

novisque monstris; vidimus caelo iubar
ardens cometam pandere infestam facem,
qua plaustra tardus noctis alterna vice
regit Bootes, frigore Arctoo rigens:
en ipse diro spiritu saevi ducis

     235

polluitur aether, gentibus clades novas
minantur astra, quas regit dux impius.
Non tam ferum Typhona neglecto Iove
irata Tellus edidit quondam parens:
hic gravior illo pestis, hic hostis deum

     240

hominumque templis expulit superos suis
civesque patria, spiritum fratri abstulit,
hausit cruorem matris -- et lucem videt
fruiturque vita noxiam atque animam trahit!
Pro summe genitor, tela cur frustra iacis

     245

invicta totiens temere regali manu?
In tam nocentem dextra cur cessat tua?
Vtinam suorum facinorum poenas luat

     248

orbis tyrannus, quem premit turpi iugo

     250

morumque vitiis nomen Augustum inquinat!
NVTR. Indignus ille, fateor, est thalamis tuis,

     252

Nero insitivus, Domitio genitus patre,

     249

sed cede fatis atque fortunae tuae,

     253

alumna, quaeso neve violentam move
iram mariti. Forsitan vindex deus

     255

existet aliquis, laetus et veniet dies.
OCT. Gravi deorum nostra iam pridem domus
urgetur ira, prima quam pressit Venus
furore miserae dura genetricis meae,
quae nupta demens nupsit incesta face,

     260

oblita nostri, coniugis, legum immemor.
Illi soluta crine, succincta anguibus
ultrix Erinys venit ad Stygios toros
raptasque thalamis sanguine extinxit faces;
incendit ira principis pectus truci

     265

caedem in nefandam: cecidit infelix parens,
heu, nostra ferro meque perpetuo obruit
extincta luctu; coniugem traxit suum
natumque ad umbras, prodidit lapsam domum.
NVTR. Renovare luctus parce cum fletu pios,

     270

manes parentis neve sollicita tuae,
graves furoris quae sui poenas dedit.

               
CHORVS ROMANORVM
          Quae fama modo venit ad aures?
          Vtinam falso credita perdat
          frustra totiens iactata fidem,

     275

          nec nova coniunx nostri thalamos
          principis intret teneatque suos
          nupta penates Claudia proles;
          edat partu pignora pacis
          qua tranquillus gaudeat orbis

     280

          servetque decus Roma aeternum.
          Fratris thalamos sortita tenet
          maxima Iuno;
          soror Augusti sociata toris
          cur a patria pellitur aula?

     285

          Sancta quid illi prodest pietas
          divusque pater?

     286b

          Quid virginitas castusque pudor?
          Nos quoque nostri sumus immemores
          post fata ducis, cuius stirpem
          prodimus aegro suadente metu.

     290

          Vera priorum virtus quondam
          Romana fuit verumque genus
          Martis in illis sanguisque viris.
          Illi reges hac expulerunt
          urbe superbos

     295

          ultique tuos sunt bene manes,
          [virgo, dextra caesa parentis
          ne servitium paterere grave et
          improba ferret praemia victrix
          dira libido.

     300

          te quoque bellum triste secutum est,]
          mactata tua, miseranda manu,
          nata Lucreti,
          stuprum saevi passa tyranni.
          Dedit infandi sceleris poenas
          cum Tarquinio Tullia coniunx,

     305

          quae per caesi membra parentis
          egit saevos impia currus
          laceroque seni violenta rogos
          nata negavit.
          Haec quoque nati videre nefas

     310

          saecula magnum,
          cum Tyrrhenum rate ferali
          princeps captam fraude parentem
          misit in aequor.

     313b

          Properant placidos linquere portus
          iussi nautae,

     315

          resonant remis pulsata freta;
          fertur in altum provecta ratis,
          quae resoluto robore labens
          pressa dehiscit sorbetque mare.
          Tollitur ingens clamor ad astra

     320

          cum femineo mixtus planctu.
          Mors ante oculos dira vagatur;
          quaerit leti sibi quisque fugam:
          alii lacerae puppis tabulis
          haerent nudi fluctusque secant,

     325

          repetunt alii litora nantes;
          multos mergunt fata profundo.
          Scindit vestes Augusta suas
          laceratque comas
          rigat et maestis fletibus ora.

     330

          Postquam spes est nulla salutis,
          ardens ira, iam victa malis:
          "Haec" exclamat "mihi pro tanto
          munere reddis praemia, nate?
          Hac sum, fateor, digna carina,

     335

          quae te genui, quae tibi lucem
          atque imperium nomenque dedi
          Caesaris amens.
          Exere vultus Acheronte tuos
          poenisque meis pascere, coniunx:

     340

          ego causa tuae, miserande, necis
          natoque tuo funeris auctor
          en, ut merui, ferar ad manes
          inhumata tuos,
          obruta saevis aequoris undis."

     345

          Feriunt fluctus ora loquentis,
          ruit in pelagus
          rursumque salo pressa resurgit,
          pellit palmis cogente metu
          freta, set cedit fessa labori.

     350

          Mansit tacitis in pectoribus
          spreta tristi iam morte fides:
          multi dominae ferre auxilium
          pelago fractis viribus audent,
          bracchia quamvis lenta trahentem

     355

          voce hortantur manibusque levant.
          Quid tibi saei

     356b

          fugisse maris profuit undas?
          Ferro es nati moritura tui,
          cuius facinus vix posteritas,
          tarde semper saecula credent.

     360

          Furit ereptam pelagoque dolet
          vivere matrem
          impius, ingens geminatque nefas:
          ruit in miserae fata parentis
          patiturque moram sceleris nullam.

     365

          Missus peragit iussa satelles:
          reserat dominae pectora ferro.
          Caedis moriens illa ministrum
          rogat infelix,
          utero dirum condat ut ensem:

     370

          "Hic est, hic est fodiendus" ait
          "ferro, monstrum qui tale tulit."
          Post hanc vocem
          cum supremo mixtam gemitu
          animam tandem

     375

          per fera tristem vulnera reddit.



ACTVS SECVNDVS.

     SENECA
Quid me, potens Fortuna, fallaci mihi
blandita vultu, sorte contentum mea
alte extulisti, gravius ut ruerem edita
receptus arce totque prospicerem metus?

     380

Melius latebam procul ab invidiae malis
remotus inter Corsici rupes maris,
ubi liber animus et sui iuris mihi
semper vacabat studia recolenti mea.
O quam iuvabat, quo nihil maius parens

     385

Natura genuit, operis immensi artifex,
caelum intueri, [solis et currus sacros
mundique motus] solis alternas vices
orbemque Phoebes, astra quam cingunt vaga,
lateque fulgens aetheris magni decus;

     390

qui si senescit, tantus in caecum chaos
casurus iterum: tunc adest mundo dies
supremus ille, qui premat genus impium
caeli ruina, rursus ut stirpem novam
generet renascens melior, ut quondam tulit

     395

iuvenis, tenente regna Saturno poli.
Tunc illa virgo, numinis magni dea,
Iustitia, caelo missa cum sancta Fide
terris regebat mitis humanum genus.
Non bella norant, non tubae fremitus truces,

     400

non arma gentes, cingere assuerant suas
muris nec urbes: pervium cunctis iter,
communis usus omnium rerum fuit;
et ipsa Tellus laeta fecundos sinus
pandebat ultro, tam piis felix parens

     405

et tuta alumnis. Alia sed suboles minus
conspecta mitis, tertium sollers genus
novas ad artes extitit, sanctum tamen;
mox inquietum, quod sequi cursu feras
auderet acres, fluctibus tectos gravi

     410

extrahere pisces rete vel calamo leui,
decipere volucres crate vel * *
tenere laqueo, premere subiectos iugo
tauros feroces, vomere immunem prius
sulcare terram, laesa quae fruges suas

     415

interius alte condidit sacro sinu.
Sed in parentis viscera intrauit suae
deterior aetas: eruit ferrum grave
aurumque, saevas mox et armavit manus;
partita fines regna constituit, novas

     420

extruxit urbes, tecta defendit sua,
aliena telis aut petit praedae imminens.
Neglecta terras fugit et mores feros
hominum et cruenta caede pollutas manus
Astraea virgo, siderum magnum decus.

     425

Cupido belli crevit atque auri fames
totum per orbem, maximum exortum est malum
luxuria, pestis blanda, cui vires dedit
roburque longum tempus atque error gravis.
Collecta vitia per tot aetates diu

     430

in nos redundant: saeculo premimur gravi,
quo scelera regnant, saevit impietas furens,
turpi libido Venere dominatur potens,
luxuria victrix orbis immensas opes
iam pridem avaris manibus, ut perdat, rapit.

     435

Sed ecce, gressu fertur attonito Nero
trucique vultu. Quid ferat mente horreo.

     
NERO   PRAEFECTVS   SENECA
Perage imperata: mitte, qui Plauti mihi
Sullaeque caesi referat abscisum caput.

     438b

PRAEF. Iussa haud morabor: castra confestim petam.
SEN. Nihil in propinquos temere constitui decet.

     440

NER. Iustum esse facile est cui vacat pectus metu.
SEN. Magnum timoris remedium clementia est.
NER. Extinguere hostem maxima est virtus ducis.
SEN. Servare cives maior est patriae patri.
NER. Praecipere mitem convenit pueris senem.

     445

SEN. Regenda magis est fervida adolescentia.
NER. Aetate in hac satis esse consilii reor.
SEN. Vt facta superi comprobent semper tua.
NER. Stulte verebor, ipse cum faciam, deos.
SEN. Hoc plus verere quod licet tantum tibi.

     450

NER. Fortuna nostra cuncta permittit mihi.
SEN. Crede obsequenti parcius: levis est dea.
NER. Inertis est nescire quid liceat sibi.
SEN. Id facere laus est quod decet, non quod licet.
NER. Calcat iacentem vulgus. SEN. Invisum opprimit.

     455

NER. Ferrum tuetur principem. SEN. Melius fides.
NER. Decet timeri Caesarem. SEN. At plus diligi.
NER. Metuant necesse est -- SEN. Quicquid exprimitur grave est.
NER. Iussisque nostris pareant. SEN. Iusta impera.
NER. Statuam ipse. SEN. Quae consensus efficiat rata.

     460

NER. Respectus ensis faciet. SEN. Hoc absit nefas.
NER. An patiar ultra sanguinem nostrum peti,
inultus et contemptus ut subito opprimar?
Exilia non fregere summotos procul
Plautum atque Sullam, pertinax quorum furor

     465

armat ministros sceleris in caedem meam,
absentium cum maneat etiam ingens favor
in urbe nostra, qui fovet spes exulum.
Tollantur hostes ense suspecti mihi,
invisa coniunx pereat et carum sibi

     470

fratrem sequatur. Quicquid excelsum est cadat.
SEN. Pulcrum eminere est inter illustres viros,
consulere patriae, parcere afflictis, fera
caede abstinere, tempus atque irae dare,
orbi quietem, saeculo pacem suo.

     475

Haec summa virtus, petitur hac caelum via.
Sic ille patriae primus Augustus parens
complexus astra est colitur et templis deus.
Illum tamen Fortuna iactavit diu
terra marique per graves belli vices,

     480

hostes parentis donec oppressit sui;
tibi numen incruenta summisit suum
et dedit habenas imperi facili manu
nutuque terras maria subiecit tuo.
Invidia tristis victa consensu pio

     485

cessit; senatus, equitis accensus favor;
plebisque votis atque iudicio patrum
tu pacis auctor, generis humani arbiter
electus orbem iam sacra specie regis
patriae parens: quod nomen ut serves petit

     490

suosque cives Roma commendat tibi.
NER. Munus deorum est, ipsa quod servit mihi
Roma et senatus quodque ab invitis preces
humilesque voces exprimit nostri metus.
Servare cives principi et patriae graves,

     495

claro tumentes genere quae dementia est,
cum liceat una voce suspectos sibi
mori iubere? Brutus in caedem ducis,
a quo salutem tulerat, armavit manus:
invictus acie, gentium domitor, Iovi

     500

aequatus altos ipse per honorum gradus
Caesar nefando civium scelere occidit.
Quantum cruoris Roma tum vidit sui,
lacerata totiens! Ille qui meruit pia
virtute caelum, divus Augustus, viros

     505

quot interemit nobiles, iuvenes senes
sparsos per orbem, cum suos mortis metu
fugerent penates et trium ferrum ducum,
tabula notante deditos tristi neci!
Exposita rostris capita caesorum patres

     510

videre maesti, flere nec licuit suos,
non gemere dira tabe polluto foro,
stillante sanie per putres vultus gravi.
Nec finis hic cruoris aut caedis stetit:
pavere volucres et feras saevas diu

     515

tristes Philippi, hausit et Siculum mare
classes virosque saepe cedentes suos.
Concussus orbis viribus magnis ducum:
superatus acie puppibus Nilum petit
fugae paratis, ipse periturus brevi:

     520

hausit cruorem incesta Romani ducis
Aegyptus iterum; nunc leves umbras tegit.
Illic sepultum est impie gestum diu
civile bellum. Condidit tandem suos
iam fessus enses victor hebetatos feris

     525

vulneribus, et continuit imperium metus.
Armis fideque militis tutus fuit,
pietate nati factus eximia deus,
post fata consecratus et templis datus.
Nos quoque manebunt astra, si saevo prior

     530

ense occuparo quicquid infestum est mihi
dignaque nostram subole fundaro domum.
SEN. Implebit aulam stirpe caelesti tuam
generata divo Claudiae gentis decus,
sortita fratris more Iunonis toros.

     535

NER. Incesta genetrix detrahit generi fidem,
animusque numquam coniugis iunctus mihi.
SEN. Teneris in annis haud satis clara est fides,
pudore victus cum tegit flammas amor.
NER. Hoc equidem et ipse credidi frustra diu,

     540

manifesta quamvis pectore insociabili
vultuque signa proderent odium mei,
tandem quod ardens statuit ulcisci dolor.
Dignamque thalamis coniugem inveni meis
genere atque forma, victa cui cedet Venus

     545

Iovisque coniunx et ferox armis dea.
SEN. Probitas fidesque coniugis, mores pudor
placeant marito: sola perpetuo manent
subiecta nulli mentis atque animi bona;
florem decoris singuli carpunt dies.

     550

NER. Omnes in unam contulit laudes deus
talemque nasci fata voluerunt mihi.
SEN. Recedat a te (temere ne credas) amor.
NER. Quem summovere fulminis dominus nequit,
caeli tyrannum, saeva qui penetrat freta

     555

Ditisque regna, detrahit superos polo?
SEN. Volucrem esse Amorem fingit immitem deum
mortalis error, armat et telis manus
arcuque sacras, instruit saeva face
genitumque credit Venere, Vulcano satum:

     560

vis magna mentis blandus atque animi calor
Amor est; iuventa gignitur, luxu otio
nutritur inter laeta Fortunae bona.
Quem si fovere atque alere desistas, cadit
brevique vires perdit extinctus suas.

     565

NER. Hanc esse vitae maximam causam reor,
per quam voluptas oritur; interitu caret,
cum procreetur semper, humanum genus
Amore grato, qui truces mulcet feras.
Hic mihi iugales praeferat taedas deus

     570

iungatque nostris igne Poppaeam toris.
SEN. Vix sustinere possit hos thalamos dolor
videre populi, sancta nec pietas sinat.
NER. Prohibebor unus facere quod cunctis licet?
SEN. Maiora populus semper a summo exigit.

     575

NER. Libet experiri, viribus fractus meis
an cedat animis temere conceptus favor.
SEN. Obsequere potius civibus placidus tuis.
NER. Male imperatur, cum regit vulgus duces.
SEN. Nihil impetrare cum valet, iuste dolet.

     580

NER. Exprimere ius est, ferre quod nequeunt preces?
SEN. Negare durum est. NER. Principem cogi nefas.
SEN. Remittat ipse. NER. Fama sed victum feret.
SEN. Levis atque vana. NER. Sit licet, multos notat.
SEN. Excelsa metuit. NER. Non minus carpit tamen.

     585

SEN. Facile opprimetur. Merita te divi patris
aetasque frangat coniugis, probitas pudor.
NER. Desiste tandem, iam gravis nimium mihi,
instare: liceat facere quod Seneca improbat.
Et ipse populi vota iam pridem moror,

     590

cum portet utero pignus et partem mei.
Quin destinamus proximum thalamis diem?



ACTVS TERTIVS.

     AGRIPPINA
Tellure rupta Tartaro gressum extuli,
Stygiam cruenta praeferens dextra facem
thalamis scelestis: nubat his flammis meo

     595

Poppaea nato iuncta, quas vindex manus
dolorque matris vertet ad tristes rogos.
Manet inter umbras impiae caedis mihi
semper memoria, manibus nostris gravis
adhuc inultis: reddita est meritis meis

     600

funesta merces puppis et pretium imperi
nox illa qua naufragia deflevi mea;
comitum necem natique crudelis nefas
deflere votum fuerat -- haud tempus datum est
lacrimis, sed ingens scelere geminavit nefas.

     605

Perempta ferro, foeda vulneribus sacros
intra penates spiritum effudi gravem
erepta pelago, sanguine extinxi meo
nec odia nati: saevit in nomen ferus
matris tyrannus, obrui meritum cupit,

     610

simulacra, titulos destruit matris metu
totum per orbem quem dedit poenam in meam
puero regendum noster infelix amor.
Extinctus umbras agitat infestus meas
flammisque vultus noxios coniunx petit,

     615

instat, minatur, imputat fatum mihi
tumulumque nati, poscit auctorem necis.
Iam parce: dabitur, tempus haud longum peto.
Vltrix Erinys impio dignum parat
letum tyranno, verbera et turpem fugam

     620

poenasque quis et Tantali vincat sitim,
dirum laborem Sisyphi, Tityi alitem
Ixionisque membra rapientem rotam.
Licet extruat marmoribus atque auro tegat
superbus aulam, limen armatae ducis

     625

servent cohortes, mittat immensas opes
exhaustus orbis, supplices dextram petant
Parthi cruentam, regna divitias ferant:
veniet dies tempusque quo reddat suis
animam nocentem sceleribus, iugulum hostibus

     630

desertus ac destructus et cunctis egens.
Heu, quo labor, quo vota ceciderunt mea?
Quo te furor provexit attonitum tuus
et fata, nate, cedat ut tantis malis
genetricis ira quae tuo scelere occidit?

     635

Vtinam antequam te parvulum in lucem edidi
aluique, saevae nostra lacerassent ferae
viscera: sine ullo scelere, sine sensu innocens
meus occidisses; iunctus atque haerens mihi
semper quietam cerneres sedem inferum,,

     640

proavos patremque, nominis magni viros,
quos nunc pudor luctusque perpetuus manet
ex te, nefande, meque quae talem tuli.
Quid tegere cesso Tartaro vultus meos,
noverca coniunx mater infelix meis?

     645


               
OCTAVIA   CHORVS
          Parcite lacrimis urbis festo
          laetoque die, ne tantus amor
          nostrique favor principis acres
          suscitet iras vobisque ego sim
          causa malorum. Non hoc primum

     650

          pectora vulnus mea senserunt:
          graviora tuli; dabit hic nostris
          finem curis vel morte dies;
          non ego saevi cernere cogar
          coniugis ora,

     655

          non invisos intrare mihi
          thalamos famulae;
          soror Augusti, non uxor ero.
          Absint tantum tristes poenae
          letique metus.

     660

          Scelerum diri, miseranda, viri
          potes hoc demens sperare memor?
          Hos ad thalamos servata diu
          victima tandem funesta cades.
          Sed quid patrios saepe penates

     665

          respicis udis confusa genis?
          Propera tectis efferre gradus,
          linque cruentam principis aulam.
           CHOR. En illuxit suspecta diu,
          fama totiens iactata dies:

     670

          cessit thalamis Claudia diri
          pulsa Neronis,
          quos iam victrix Poppaea tenet,
          cessat pietas dum nostra gravi
          compressa metu segnisque dolor.

     675

          Vbi Romani vis est populi,
          fregit claros quae saepe duces,
          dedit invictae leges patriae,
          fasces dignis civibus olim,
          iussit bellum pacemque, feras

     680

          gentes domuit,
          captos reges carcere clausit?
          Gravis en oculis undique nostris
          iam Poppaeae fulget imago,
          iuncta Neroni!

     685a

          Affligat humo violenta manus

     685b

          similes nimium vultus dominae
          ipsamque toris detrahat altis,
          petat infestis mox et flammis
          telisque feri principis aulam.



ACTVS QVARTVS.

     NVTRIX   POPPAEA
Quo trepida gressum coniugis thalamis tui

     690

effers, alumna, quidve secretum petis
turbata vultu? Cur genae fletu madent?
Certe petitus precibus et votis dies
nostris refulsit: Caesari iuncta es tuo
taeda iugali, quem tuus cepit decor

     695

et culpa Senecae, tradidit vinctum tibi
genetrix Amoris, maximum numen, Venus.
O qualis altos quanta pressisti toros
residens in aula! Vidit attonitus tuam
formam senatus, tura cum superis dares

     700

sacrasque grato spargeres aras mero,
velata summum flammeo tenui caput;
et ipse lateri iunctus atque haerens tuo
sublimis inter civium laeta omina
incessit habitu atque ore laetitiam gerens

     705

princeps superbo: talis emersam freto
spumante Peleus coniugem accepit Thetin,
quorum toros celebrasse caelestes ferunt
pelagique numen omne consensu pari.
Quae subita vultus causa mutavit tuos?

     710

Quid pallor iste, quid ferant lacrimae doce.
POP. Confusa tristi proximae noctis metu
visuque, nutrix, mente turbata feror,
defecta sensu. Laeta nam postquam dies
sideribus atris cessit et nocti polus,

     715

inter Neronis iuncta complexus mei
somno resolvor; nec diu placida frui
quiete licuit. Visa nam thalamos meos
celebrare turba est maesta: resolutis comis
matres Latinae flebiles planctus dabant;

     720

inter tubarum saepe terribilem sonum
sparsam cruore coniugis genetrix mei
vultu minaci saeva quatiebat facem.
Quam dum sequor coacta praesenti metu,
diducta subito patuit ingenti mihi

     725

tellus hiatu; lata quo praeceps toros
cerno iugales pariter et miror meos,
in quis resedi fessa. Venientem intuor
comitante turba coniugem quondam meum
natumque; properat petere complexus meos

     730

Crispinus, intermissa libare oscula:
irrupit intra tecta cum trepidus mea
ensemque iugulo condidit saevum Nero.
Tandem quietem magnus excussit timor;
quatit ossa et artus horridus nostros tremor

     735

pulsatque pectus; continet vocem timor,
quam nunc fides pietasque produxit tua.
Heu quid minantur inferum manes mihi
aut quem cruorem coniugis vidi mei?
NVTR. Quaecumque mentis agitat intentus vigor,

     740

ea per quietem sacer et arcanus refert
veloxque sensus. Coniugem thalamos toros
vidisse te miraris amplexu novi
haerens mariti? Sed movent laeto die
pulsata palmis pectora et fusae comae?

     745

Octaviae discidia planxerunt sacros
inter penates fratris et patrium larem.
Fax illa, quam secuta es, Augustae manu
praelata clarum nomen invidia tibi
partum ominatur. Inferum sedes toros

     750

stabiles futuros spondet aeternae domus.
Iugulo quod ensem condidit princeps tuus:
bella haud movebit, pace sed ferrum teget.
Recollige animum, recipe laetitiam, precor,
timore pulso redde te thalamis tuis.

     755

POP. Delubra et aras petere constitui sacras,
caesis litare victimis numen deum,
ut expientur noctis et somni minae
terrorque in hostes redeat attonitus meos.
Tu vota pro me suscipe et precibus piis

     760

superos adora, maneat ut praesens status.

               
CHORVS
          Si vera loquax fama Tonantis
          furta et gratos narrat amores
          (quem modo Ledae pressisse sinum
          tectum plumis pennisque ferunt,

     765

          modo per fluctus raptam Europen
          taurum tergo portasse trucem),
          quae regit et nunc deseret astra,
          petet amplexus, Poppaea, tuos,
          quos et Ledae praeferre potest

     770

          et tibi, quondam cui miranti
          fulvo, Danae, fluxit in auro.
          Formam Sparte iactet alumnae
          licet et Phrygius praemia pastor:
          vincet vultus haec Tyndaridos,

     775

          qui moverunt horrida bella
          Phrygiaeque solo regna dedere.
          Sed quis gressu ruit attonito
          aut quid portat pectore anhelo?

     
NVNTIVS   CHORVS
Quicumque tectis excubat miles ducis,

     780

defendat aulam cui furor populi imminet.
Trepidi cohortes ecce praefecti trahunt
praesidia ad urbis, victa nec cedit metu
concepta rabies temere, sed vires capit.
CHOR. Quis iste mentes agitat attonitus furor?

     785

NVNT. Octaviae favore percussa agmina
et efferata per nefas ingens ruunt.
CHOR. Quid ausa facere quove consilio doce.
NVNT. Reddere penates Claudiae divi parant
torosque fratris, debitam partem imperi.

     790

CHOR. Quos iam tenet Poppaea concordi fide?
NVNT. Hinc urit animos pertinax nimium favor
et in furorem temere praecipites agit:
quaecumque claro marmore effigies stetit
aut aere fulgens, ora Poppaeae gerens,

     795

afflicta vulgi manibus et saevo iacet
eversa ferro; membra per partes trahunt
deducta laqueis, obruunt turpi diu
calcata caeno. Verba conveniunt feris
immixta factis quae timor reticet meus.

     800

Sepire flammis principis sedem parant,
populi nisi irae coniugem reddat novam,
reddat penates Claudiae victus suos.
Vt noscat ipse civium motus, mea
voce haud morabor iussa praefecti exequi.

     805


          
CHOR. Quid fera frustra bella movetis?
          invicta gerit tela Cupido:
          flammis vestros obruet ignes
          quis extinxit fulmina saepe
          captumque Iovem caelo traxit.

     810

          Laeso tristes dabitis poenas
          sanguine vestro.
          Non est patiens fervidus irae
          facilisque regi:

     813b

          ille ferocem iussit Achillem
          pulsare lyram,

     815

          fregit Danaos, fregit Atridem,
          regna evertit Priami, claras
          diruit urbes;

     817b

          et nunc animus quid ferat horret
          vis immitis violenta dei.



ACTVS QVINTVS.

     NERO
O lenta nimium militis nostri manus

     820

et ira patiens post nefas tantum mea,
quod non cruor civilis accensas faces
extinguit in nos, caede nec populi madet
funerea Roma quae viros tales tulit.

     824

At illa, cui me civium subicit furor,

     827

suspecta coniunx et soror semper mihi,
tandem dolori spiritum reddat meo
iramque nostram sanguine extinguat suo.

     830

Admissa sed iam morte puniri parum est:

     825

graviora meruit impium plebis scelus:

     826

mox tecta flammis concidant urbis meis,

     831

ignes ruinae noxium populum premant
turpisque egestas, saeva cum luctu fames.
Exultat ingens saeculi nostri bonis
corrupta turba nec capit clementiam

     835

ingrata nostram ferre nec pacem potest,
sed inquieta rapitur hinc audacia,
hinc temeritate fertur in praeceps sua:
malis domanda est et gravi semper iugo
premenda, ne quid simile temptare audeat

     840

contraque sanctos coniugis vultus meae
attollere oculos; fracta per poenas metu
parere discet principis nutu sui.
Sed adesse cerno rara quem pietas virum
fidesque castris nota praeposuit meis.

     845


     
PRAEFECTVS   NERO
Populi furorem caede paucorum, diu
qui restiterunt temere, compressum affero.
NER. Et hoc sat est? Sic miles audisti ducem?
compressit! Haec vindicta debetur mihi?
PRAEF. Cecidere motus impio ferro duces.

     850

NER. Quid illa turba, petere quae flammis meos
ausa est penates, principi legem dare,
abstrahere nostris coniugem caram toris,
violare quantum licuit incesta manu
et voce dira? Debita poena vacat?

     855

PRAEF. Poenam dolor constituet in cives tuos?
NER. Constituet, aetas nulla quam famae eximat.
PRAEF. Tua temperet nos ira, non noster timor.
NER. Iram expiabit prima quae meruit meam.
PRAEF. Quam poscat ede, nostra ne parcat manus.

     860

NER. Caedem sororis poscit et dirum caput.
PRAEF. Horrore vinctum trepidus astrinxit rigor.
NER. Parere dubitas? PRAEF. Cur meam damnas fidem?
NER. Quod parcis hosti. PRAEF. Femina hoc nomen capit?
NER. Si scelera cepit. PRAEF. Estne qui sontem arguat?

     865

NER. Populi furor. PRAEF. Quis regere dementes valet?
NER. Qui concitare potuit. PRAEF. Haud quemquam, reor.
NER. Mulier, dedit natura cui pronum malo
animum, ad nocendum pectus instruxit dolis.
PRAEF. Sed vim negavit. NER. Vt ne inexpugnabilis

     870

esset, sed aegras frangeret vires timor
vel poena; quae iam sera damnatam premet
diu nocentem. Tolle consilium ac preces
et imperata perage: devectam rate
procul in remotum litus interimi iube,

     875

tandem ut residat pectoris nostri tumor.

               
CHORVS   OCTAVIA
          O funestus multis populi
          dirusque favor,
          qui cum flatu vela secundo
          ratis implevit vexitque procul,

     880

          languidus idem

     880b

          deserit alto saevoque mari.
          Flevit Gracchos miseranda parens,
          perdidit ingens quos plebis amor
          nimiusque favor genere illustres,
          pietate fide lingua claros,

     885

          pectore fortes, legibus acres.
          Te quoque, Livi, simili leto
          Fortuna dedit,
          quem neque fasces texere suae
          nec tecta domus. Plura referre

     890

          prohibet praesens exempla dolor:
          modo cui patriam reddere cives
          aulam et fratris voluere toros,
          nunc ad poenam letumque trahi
          flentem miseram cernere possunt.

     895

          Bene paupertas humili tecto
          contenta latet:

     896b

          quatiunt altas saepe procellae
          aut evertit Fortuna domos.
              OCT. Quo me trahitis quodve tyrannus
          aut exilium regina iubet,

     900

          si mihi vitam fracta remittit,
          tot iam nostris et victa malis?
          Sin caede mea cumulare parat
          luctus nostros, invidet etiam
          cur in patria mihi saeva mori?

     905

          Sed iam spes est nulla salutis:
          fratris cerno miseranda ratem.
          Hac en cuius vecta carina
          quondam genetrix, nunc et thalamis
          expulsa soror miseranda vehar.

     910

          Nullum Pietas nunc numen habet
          nec sunt superi:
          regnat mundo tristis Erinys.
          Quis mea digne deflere potest
          mala? Quae lacrimis nostris questus

     915

          reddere aedon? Cuius pennas
          utinam miserae mihi fata darent!
          Fugerem luctus ablata meos
          penna volucri procul et coetus
          hominum tristes caedemque feram.

     920

          Sola in vacuo nemore et tenui
          ramo pendens querulo possem
          gutture maestum fundere murmur.
              CHOR. Regitur fatis mortale genus,
          nec sibi quidquam spondere potest

     925

          firmum et stabile * *
          per quam casus volvit varios
          semper nobis metuenda dies;
          Animum firment exempla tuum,
          iam multa domus quae vestra tulit:

     930

          quid saevior est Fortuna tibi?
          Tu mihi primum
          tot natorum memoranda parens,
          nata Agrippae, nurus Augusti,
          Caesaris uxor, cuius nomen

     935

          clarum toto fulsit in orbe,
          utero totiens enixa gravi
          pignora pacis,
          mox exilium verbera, saevas
          passa catenas, funera, luctus,

     940

          tandem letum cruciata diu.
          Felix thalamis Livia Drusi
          natisque ferum

     942b

          ruit in facinus poenamque suam.
          Iulia matris fata secuta est;
          post longa tamen tempora ferro

     945

          caesa est, quamvis crimine nullo.
          Quid non potuit quondam genetrix
          tua quae rexit principis aulam
          cara marito partuque potens?
          Eadem famulo subiecta suo

     950

          cecidit diri militis ense.
          Quid cui licuit regnum caeli
          sperare, parens tanta Neronis?
          Non funesta violata manu
          remigis ante,

     955

          mox et ferro lacerata diu
          saevi iacuit victima nati?
              OCT. Me quoque tristes mittit ad umbras
          ferus et manes ecce tyrannus.
          Quid iam frustra miseranda moror?

     960

          Rapite ad letum quis ius in nos
          Fortuna dedit. Testor superos --
          quid agis, demens? Parce precari
          quis invisa es numina divum.
          Tartara testor

     965

          Erebique deas scelerum ultrices
          et te, genitor,
          dignum tali morte et poena:
          non invisa est mors ista mihi.
          Armate ratem, date vela fretis

     970

          ventisque petat puppis rector
          Pandatariae litora terrae.
           CHOR. Lenes aurae zephyrique leves,
          tectam quondam nube aetheria
          qui vexistis raptam saevae

     975

          virginis aris Iphigeniam,
          hanc quoque tristi procul a poena
          portate, precor, templa ad Triviae.
          Vrbe est nostra mitior Aulis
          et Taurorum barbara tellus:

     980

          hospitis illic caede litatur
          numen superum;
          civis gaudet Roma cruore.



FORUM ROMANUM