1,1 Macedonia ante a nomine Emathionis regis, cuius prima uirtutis experimenta in
illis locis extant, Emathia cognominata est. 2 Huius sicuti incrementa modica, et
ita termini perangusti fuere. 3 Populus Pelasgi, regio Bottia dicebatur. 4 Sed postea uirtute regum et gentis industria subactis primo finitimis, mox populis
nationibusque, imperium usque extremos Orientis terminos prolatum. 5 In regione
Paeonia, quae nunc portio est Macedoniae, regnasse fertur Telegonus, pater Asteropaei, cuius Troiano bello inter clarissimos
uindices urbis nomen accepimus. 6 Ex alio latere in Europa regnum Europus nomine
tenuit. 7 Sed et Caranus : cum magna multitudine Graecorum sedes in Macedonia
responso oraculi iussus quaerere, cum Emathiam uenisset, urbem Edessam, non sentientibus oppidanis propter imbrium et nebulae
magnitudinem, gregem caprarum imbrem fugientium secutus, occupauit ; 8 reuocatusque
in memoriam oraculi quo iussus erat ducibus capris imperium quaerere, regni sedem statuit ; 9 religioseque postea obseruauit, quocumque agmen moueret, ante signa easdem capras habere,
coeptorum duces habiturus, quas regni habuerat auctores. 10 Vrbem Edessam oh
memoriam muneris Aegaeas, populum Aegeadas uocauit. 11 Pulso deinde Mida - nam is
quoque portionem Macedoniae tenuit - aliisque regibus pulsis, in locum omnium solus successit 12 primusque, adunatis gentibus uariorum populorum, ueluti unum corpus Macedoniae fecit,
crescentique regno ualida incrementorum fundamenta constituit.
2,1 Post hunc Perdicca regnauit, cuius et uita inlustris et mortis postrema, ueluti ex oraculo,
praecepta memorabilia fuere. 2 Siquidem senex moriens Argeo filio monstrauit locum
quo condi uellet, ibique non sua tantum, sed et succedentium sibi in regnum ossa poni iussit, 3 praefatus, quoad ibi conditae posterorum reliquiae forent, regnum in familia mansurum ; 4 creduntque hac superstitione extinctam in Alexandro stirpem, quia locum sepulturae
mutauerit. 5 Argeus, moderate et cum amore popularium administrato regno,
successorem filium Philippum reliquit, qui, inmatura morte raptus, Aeropum, paruulum admodum, instituit heredem. 6 Sed Macedonibus adsidua certamina cum Thracibus et Illyriis fuere quorum armis, ueluti
cotidiano exercitio, indurati, gloria bellicae laudis finitimos terrebant. 7 Igitur
Illyrii infantiam regis pupilli contemnentes, bello Macedonas adgrediuntur. 8 Qui,
proelio pulsi, rege suo in cunis prolato et pone aciem posito, acrius certamen repetiuere, 9 tamquam ideo uicti antea fuissent, quod bellantibus sibi regis sui auspicia defuissent, 10 futuri uel propterea uictores, quod ex superstitione animum uincendi ceperant ; 11 simul et miseratio eos infantis tenebat, quem, si uicti forent, captiuum de rege
facturi uidebantur. 12 Conserto itaque proelio, magna caede Illyrios fudere,
ostenderuntque hostibus suis priore bello regem Macedonibus, non uirtutem defuisse. 13 Huic Amyntas succedit et propria uirtute et Alexandri filii egregia indole insigniter clarus ;
14 cui Alexandro tanta omnium uirtutum naturae ornamenta extitere ut etiam Olympio
certamine uario ludicrorum genere contenderet.
3,1 Cum interim Darius, rex Persarum, turpi ab Scythia fuga submotus, ne ubique deformis militiae
damnis haberetur, mittit cum parte copiarum Magabasum ad subigendam Thraciam ceteraque eius tractus regna, quibus pro
ignobili momento erat accessura Macedonia. 2 Qui, breui tempore executo regis
imperio, legatis ad Amyntam, regem Macedoniae, missis, obsides in pignus futurae pacis dari sibi postulabat. 3 Sed legati benigne excepti, inter epulas ebrietate crescente, rogant Amyntam ut apparatui
epularum adiciat ius familiaritatis, adhibitis in conuiuium suis ac filii uxoribus ; id apud Persas haberi pignus ac foedus
hospitii. 4 Quae ut uenerunt, Persis eas petulantius contrectantibus, filius
Amyntae Alexander rogat patrem, respectu aetatis ac grauitatis suae abiret e conuiuio, pollicitus se hospitum temperaturum
iocos. 5 Quo digresso, mulieres quoque paululum e conuiuio euocat, cultius
exornaturus gratioresque reducturus. 6 In quarum locum matronali habitu exornatos
iuuenes opponit, eosque petulantiam legatorum ferro, quod sub ueste gerebant, conpescere iubet. 7 Atque ita interfectis omnibus, ignarus rei Magabasus, cum legati non redirent, mittit eo cum
exercitus parte Bubarem, ut in bellum facile et mediocre, 8 dedignatus ipse ire, ne
dehonestaretur proelio tam foedae gentis. 9 Sed Bubares, ante bellum amore filiae
Amyntae captus, omisso bello, nuptias facit depositisque hostilibus animis in adfinitatis iura succedit.
4,1 Post discessum a Macedonia Bubaris, Amyntas rex decedit, cuius filio et successori Alexandro
cognatio Bubaris non Darii tantum temporibus pacem praestitit, uerum etiam Xerxen adeo conciliauit, ut, cum Graeciam, ueluti
tempestas quaedam, occupasset, inter Olympum Haemumque montes totius regionis eum imperio donauerit. 2 Sed nec uirtute minus quam Persarum liberalitate regnum ampliauit. 3 Per ordinem deinde successionis, regnum Macedoniae ad Amyntam, fratris eius Menelai filium,
peruenit. 4 Hic quoque insignis industria et omnibus imperatoriis uirtutibus
instructus fuit, 5 qui ex Eurydice tres filios sustulit, Alexandrum, Perdiccam et
Philippum, Alexandri Magni Macedonis patrem, et filiam Euryonem, ex Gygaea autem Archelaum, Arridaeum, Menelaum. 6 Cum Illyriis deinde et cum Olynthiis grauia bella gessit. 7 Insidiis etiam Eurydices uxoris, quae nuptias generi pacta, occidendum uirum regnumque adultero
tradendum susceperat, occupatus fuisset, ni filia paelicatum matris et sceleris consilia prodidisset. 8 Functus itaque tot periculis, senex decessit, regno maximo ex filiis Alexandro tradito.
5,1 Igitur Alexander, inter prima initia regni, bellum ab Illyriis, pacta mercede et Philippo
fratre dato obside, redemit. 2 Interiecto quoque tempore, per eundem obsidem cum
Thebanis gratiam pacis reconciliat. Quae res Philippo maxima incrementa egregiae indolis dedit, 3 siquidem, triennio Thebis obses habitus, prima pueritiae rudimenta in urbe seueritatis antiquae
et in domo Epaminondae, summi et philosophi et imperatoris, deposuit. 4 Nec multo
post Alexander insidiis Eurydices matris adpetitus occumbit, 5 cui Amyntas in
scelere deprehensae propter communes liberos, ignarus eisdem quandoque exitiosam fore, pepercerat. 6 Frater quoque eius Perdicca pari insidiarum fraude decipitur. 7 Indignum prorsus libidinis causa liberos a matre uita pri-uatos, quam scelerum suorum
suppliciis liberorum contemplatio uindicauerat. 8 Perdiccae hoc indignior caedes
uidebatur quod ei apud matrem misericordiam ne paruulus quidem filius conciliauerat. 9 Itaque Philippus diu non regem, sed tutorem pupilli egit. 10 At ubi grauiora bella inminebant serumque auxilium in expectatione infantis erat, conpulsus a
populo regnum suscepit.
6,1 Vt est ingressus imperium, magna de illo spes omnibus fuit et propter ipsius ingenium, quod
magnum spondebat uirum, et propter uetera Macedoniae fata, 2 quae cecinerant, uno
ex Amyntae fillis regnante, florentissimum fore Macedoniae statum, cui spei scelus matris hunc residuum fecerat. 3 Principio regni, cum hinc caedes fratrum indigne peremptorum, inde hostium multitudo, hinc
insidiarum metus, inde inopia continui belli et exhausti regni inmaturam aetatem tironis urgerent, 4 bella, quae, uelut conspiratione quadam ad opprimendam Macedoniam multarum gentium, ex diuersis
locis uno tempore confluebant, quoniam omnibus par esse non poterat, dispensanda ratus, 5 alia interposita pactione conponit, alia redimit, facillimis quibusque adgressis, quorum
uictoria et militum trepidos animos firmaret et contemptum sibi hostium demeret. 6
Primum illi cum Atheniensibus certamen fuit ; quibus per insidias uictis, metu belli grauioris, cum interficere omnes posset,
incolumes sine pretio dimisit. 7 Post hos, bello in Illyrios translato, multa milia
hostium caedit. Vrbem nobilissimam Larissam capit. 8 Hinc Thessaliam non praedae
cupiditate, sed quod exercitui suo robur Thessalorum equitum adiungere gestiebat, nihil minus quam bellum metuentem,
inprouisus expugnat, 9 unum-que corpus equitum pedestriumque copiarum inuicti
exercitus fecit. 10 Quibus rebus feliciter prouenientibus, Olympiadam, Neoptolemi,
regis Molossorum, filiam, uxorem ducit, 11 conciliante nuptias fratre patrueli,
auctore uirginis, Arryba, rege Molossorum, qui sororem Olympiadis Troada in matrimonio habebat ; quae causa illi exitii
malorumque omnium fuit. 12 Nam dum regni incrementa adfinitate Philippi
adquisiturum se sperat, proprio regno ab eodem priuatus in exilio consenuit. 13 His
ita gestis, Philippus, iam non contentus submouere bella, ultro etiam quietos lacessit. 14 Cum Mothonam urbem oppugnaret, in praetereuntem de muris sagitta iacta dextrum oculum regis
effodit. 15 Quo uulnere nec segnior in bellum nec iracundior aduersus hostes
factus est, 16 adeo ut, interiectis diebus, pacem deprecantibus dederit, nec
moderatus tantum, uerum etiam mitis aduersus uictos fuerit.
M YO S C def.
1,2 et ita i D : ita tp See. ita et
Rue. Gal.
5 telegonus W Rue. Gal. : pe- See. || accepimus pi D Rue. : accip- t Gal. See.
11 pulsis om. D.
2,4 mutauerit A2 GVQ2 p D
Gal. See. : mutuerit A1 mutaerit Q1 mutarit i
Rue.
5 et - administrato om. i || popularium t
PZ i D : -li X.
8 pone t D : pugnae ante p ante
i.
14 naturae VQ2 pi D Rue. : -a
AGQ1 Gal. See. || contenderet i D Rue. : -derit t PZ -dit X.
3,1 magabasum A p See. : magnabasum G magabarum V
megabarum Q megabaxum i farnabaxum D magabaxum Rue. Gal.
3 suis ac filii i D Rue. Gal. : suum filiis et tp See.
4 quae AVQ PZ i D : qui GX || persis eas ego :
persas eas D om. tpi Gal. persis Rue. See. || E
om. t See.
5 paululum t D Gal. See. : paulum pi Rue.
6 opponit tpi : subpo- D.
4,5 euryonem ti : eurionem p euryonen ZX
See. erripen D eurynoen Rue. Gal. || gygaea edd. : cingnea AG cignea VQ
chigeam PX chigneam Z ichea i ichinea D.
5,3 thebis triennio trans. t Gal. See.
7 A ante scelerum add. D Rue. Gal.
6,1 fata - 2 macedoniae om. i.
2 cui tp D : cuius i.
3 regni pi D Rue. Gal. : rerum t.
7 urbem - capit post 8 expugnat trans. Rue. Gal. et post 9 fecit
See. || larissam tpi : -is D.
12 se sperat pi Rue. Gal. : sp. t
See. sp. se D.
14 mothonam GQ t edd. : mothan- AV mathan- i oton- D.