|
|
Ausonii
Eclogarum Liber |
|
|
This text comes from an unknown edition.
1. AVSONIVS DREPANIO FILIO
«Cui dono lepidum novum
libellum?»
Veronensis ait poeta quondam inventoque
dedit statim Nepoti. At nos
inlepidum,
rudem libellum, burras quisquilias
ineptiasque, credemus gremio cui
fovendum?
Inveni, trepidae silete nugae,
nec doctum minus et magis benignum,
quam
quem Gallia praebuit Catullo.
Hoc nullus mihi carior meorum,
quem pluris faciunt novem
sorores,
quam cunctos alios, Marone dempto.
«Pacatum haut dubie, poeta, dicis?»
Ipse
est. Intrepide volate, versus,
et nidum in gremio fovete tuto.
Hic vos diligere, hic
volet tueri:
ignoscenda teget, probata tradet:
post hunc iudicium timete nullum. Vale.
|
2. EX GRAECO. PYTHAGORICON DE AMBIGVITATE
ELIGENDAE VITAE
Quod vitae sectabor iter si plena tumultu
sunt fora, si curis domus anxia, si
peregrinos
cura domus sequitur, mercantem si nova semper
damna manent, cessare vetat si
turpis egestas,
si vexat labor agricolam, mare naufragus horror
infamat, poenaeque
graves in caelibe vita
et gravior cautis custodia vana maritis,
sanguineum si Martis
opus, si turpia lucra
faenoris et velox inopes usura trucidat?
Omne aevum curae, cunctis
sua displicet aetas.
Sensus abest parvis lactantibus et puerorum
dura rudimenta et
iuvenum temeraria pubes.
Afflictat fortuna viros per bella, per aequor,
irasque
insidiasque catenatosque labores
mutandos semper gravioribus. Ipsa senectus
exspectata
diu votisque optata malignis
obicit innumeris corpus lacerabile morbis.
Spernimus in
commune omnes praesentia. Quosdam
constat nolle deos fieri. Iuturna reclamat:
«quo vitam
dedit aeternam? Cur mortis adempta est
condicio?». Sic Caucasea sub rupe Prometheus
testatur Saturnigenam nec nomine cessat
incusare Iovem, data sit quod vita perennis.
Respice et ad cultus animi. Sic nempe pudicum
perdidit Hippolytum non felix cura
pudoris.
E contra inlecebris maculosam degere vitam
quem iuvat, aspiciat poenas et
crimina regum,
Tereos incesti vel mollis Sardanapalli.
Perfidiam vitare monent tria
Punica bella,
set prohibet servare fidem deleta Saguntos.
Vive et amicitias semper cole.
- Crimen ob istud
cur malus antetuli? Num dicto aut denique voltu
perstrictus quisquam?
Cur me natura magis quam
disciplina trahit? Sic dicta et facta per omnia
ingrediens
ortoque a vespere cuncta revolvens
offensus pravis dat palmam et praemia rectis.
4. NAI KAI OY PYTHAGORIKON
Est et Non cuncti monosyllaba nota
frequentant.
His demptis nil est, hominum quod sermo volutet.
Omnia in his et ab his
sunt omnia, sive negoti
sive oti quicquam est, seu turbida sive quieta.
Alterutro,
pariter nonnumquam, saepe seorsis
obsistunt studiis, ut mores ingeniumque,
ut faciles
vel difficiles contentio nancta est.
Si consentitur, mora nulla intervenit «est est»:
sin controversum, dissensio subiciet «non». Hinc
fora dissultant clamoribus, hinc
furiosi
iurgia sunt circi, cuneati hinc laeta theatri
seditio, et tales agitat quoque
curia lites.
Coniugia et nati cum patribus ista quietis
verba serunt studiis salva
pietate loquentes.
Hinc etiam placidis schola consona disciplinis
dogmaticas agitat
placito certamine lites.
Hinc omnis certat dialectica turba sophorum.
Est lux: estne
dies ergo? Non convenit istuc.
Nam facibus multis aut fulgeribus quotiens lux
est
nocturna homini, non est lux ista diei.
Est et non igitur, quotiens lucem esse fatendum
est
set non esse diem. Mille hinc certamina surgunt,
hinc pauci multi quoque talia
conmeditantes
murmure concluso rabiosa silentia rodunt.
Qualis vita hominum, duo quam
monosyllaba versant!
5. DE AETATIBVS ANIMANTIVM. HESIODION
Ter binos deciesque novem super exit in annos
iusta senescentum quos implet vita
virorum.
Hos novies superat vivendo garrula cornix,
et quater egreditur cornicis saecula
cervus.
Alipedem cervum ter vincit corvus, et illum
multiplicat novies Phoenix,
reparabilis ales.
Quem nos perpetuo decies praevertimus aevo,
Nymphae Hamadryades,
quarum longissima vita est
Haec cohibet finis vivacia fata animantum.
Cetera secreti
novit deus arbiter aevi:
tempora quae Stilbon volvat, quae saecula Phaeron
quos Pyrois
habeat, quos Iuppiter igne benigno
circuitus, quali properet Venus alma recursu,
qui
Phoeben, quanti maneant Titana labores,
donec consumpto, magnus qui dicitur, anno
rursus
in anticum veniant vaga sidera cursum
qualia dispositi steterant ab origine mundi.
6. DE RATIONE LIBRAE
Miraris quicumque manere ingentia mundi
corpora, sublimi caeli circumdata gyro,
et tantae nullam moli intercedere labem,
accipe,
quod mirere magis. Tenuissima tantis
principia et nostros non admittentia visus
parvarum
serie constant conexa atomorum,
set solidum in parvis nullique secabile segmen.
Unde
vigor viresque manent aeternaque rerum
mobilitas nulloque umquam superabilis aevo.
Divinis humana licet conponere. Sic est
as solidus, quoniam bis sex de partibus aequis
constat et in minimis paribus tamen una manet vis.
Nam si quid numero minuatur, summa
vacillat
convulsaeque ruunt labefacto corpore partes,
ut, medium si quis vellat de
fornice saxum,
incumbunt cui cuncta, simul devexa sequentur
cetera communemque trahent a
vertice lapsum.
Non aliter libra est. Si defuit uncia, totus
non erit as nomenque deunx
iam cassus habebit.
Nec dextans retinet nomen sextante remoto
et dodrans quadrante
carens auctore carebit
divulsusque triens prohibet persistere bessem.
Iam quincunx tibi
nullus erit, si gramma revellas.
Et semis, cui semis erit pereuntibus assis
partibus? Et
cuius librae pars septima septunx?
Libra igitur, totum si nulla in parte vacillet.
Ponderis et numeri morumque operumque et aquarum
libra: nec est modulus, quem non hoc
nomine signes.
Telluris, medio quae pendet in aere, libra est
et solis lunaeque vias sua
libra cohercet.
Libra dii somnique pares determinat horas,
libra Caledonios sine litore
continet aestus:
tu quoque certa mane morum mihi libra meorum.
7. DE
RATIONE PVERPERII MATVRI
Omnia, quae vario rerum metimur in actu,
astrorum
dominatus agit; terrenaque tantum
membra homini, e superis fortuna et spiritus auris,
septeno moderanda choro: set praesidet ollis
sortitus regimen nitidae Sol aureus
aethrae.
Nec sola in nobis moderatur tempora vitae,
dum breve solliciti spatium
producimus aevi:
creditur occultosque satus et tempora vitae
materno ducenda utero
formare videndo
et nondum exortae leges conponere vitae.
Namque ubi conceptus genitali
insederit arvo,
haut dubium Solem cuicumque insistere signo.
Qui cum vicini stationem
ceperit astri,
contiguos nullum transfundit lumen in ortus.
Ast ubi conversis post
menstrua tempora habenis
scandit purpureo iam tertia sidera curru,
obliqua exilem
demittit linea lucem,
adspirans tenues per inertia pondera motus.
Quarta in sede viget
primi indulgentia Solis,
suadet et infusus teneros coalescere fetus.
Fulgor tetragono
aspectu vitale coruscat
clarum et lene micans, quintique <e> cardine signi
incutit
attonitam vegetato infante parentem.
Nam sexto vis nulla loco, quia nulla tuendi
aequati
lateris signatur regula Phoebo.
Ast ubi signiferae media in regione cohortis
septimus
accepit limes rutilantia flammis
recto castra situ, turgentis foedera partus
iam plena
sub luce videt, nec fulgura parci
luminis intendens toto fovet igne coronae.
Hinc illud,
quod legitimos Lucina labores
praevenit et gravidos sentit subrepere nixus
ante
exspectatum festina puerpera votum.
Quod nisi, septeno cum lumina fudit ab astro,
impulerit tardi claustra obluctantia partus,
posterior nequeat, possit prior: an quia
sexto
aemulus octavi conspectus inutilis astri
nescit conpariles laterum formare
figuras?
Set nono incumbens signo cunctantia matrum
vota levat, trigono vires sociante
sequenti.
At si difficilis trahit Ilithyia retrorsum,
tetragon absolvet dubiarum vincla
morarum.
8. DE NOMINIBVS SEPTEM DIERVM
Nomina, quae septem
vertentibus apta diebus
annus habet, totidem errantes fecere planetae,
quos indefessa
volvens vertigine mundus
signorum obliqua iubet in statione vagari.
Primum supremumque
diem radiatus habet Sol.
Proxima fraternae succedit Luna coronae.
Tertius adsequitur
Titania lumina Mavors.
Mercurius quarti sibi vindicat astra diei.
Inlustrant quintam
Iovis aurea sidera zonam.
Sexta salutigerum sequitur Venus alma parentem.
Cuncta
supergrediens Saturni septima lux est.
Octavum instaurat revolubilis orbita Solem.
9. MONOSTICHA DE MENSIBVS
Primus Romanas ordiris, Iane,
kalendas.
Februa vicino mense Numa instituit.
Martius antiqui primordia protulit
anni
Fetiferum Aprilem vindicat alma Venus.
Maiorum dictus patrum de nomine Maius.
Iunius aetatis proximus est titulo.
Nomine Caesareo Quintilem Iulius auget.
Augustus
nomen Caesareum sequitur.
Autumnum, Pomona, tuum September opimat.
Triticeo October
faenore ditat agros.
Sidera praecipitas pelago, intempeste November.
Tu genialem hiemem,
feste December, agis.
10. ITEM DISTICHA
Iane nove, primo qui
das tua nomina mensi, Iane
bifrons, spectas tempora bina simul.
Post superum cultus
vicino Februa mense dat
Numa cognatis manibus inferias.
Martius et generis Romani
praesul et anni a prima
dabas Latiis tempora consulibus.
Aeneadum genetrix vicino nomen
Aprili dat Venus:
est Marti namque Aphrodita comes.
Maia dea an maior, Mai, te fecerit
aetas, ambigo:
sed mensi est auctor uterque bonus.
Iunius hunc sequitur duplici
celebrandus honore,
seu nomen Iuno sive Iuventa dedit.
Inde Dionaeo praefulgens Iulius
astro
aestatis mediae tempora certa tenet.
Augustus sequitur cognatum a Caesare
nomen,
ordine sic anni proximus, ut generis.
Nectuntur post hos numerumque ex ordine
signant:
September, Bacchi munere praela rigans,
et qui sementis per tempora faenore
laetus
October cupidi spem fovet agricolae,
quique salo mergens sollemnia .signa
November
praecipitat, caelo mox reditura suo.
Concludens numerum genialia festa
December
finit, ut a bruma mox novus annus eat.
11. DE TRIBVS MENSTRVIS
MENSVVM
Bis senas anno reparat Lucina kalendas,
et totidem medias dat
currere Iuppiter idus,
nonarumque diem faciunt infra octo secundi.
Haec sunt Romano
tantum tria nomina mensi,
cetera per numeros sunt cognomenta dierum.
12.
QVOTENI DIES SINT MENSVVM SINGVLORVM
Inplent tricenas per singula menstrua
luces
Iunius Aprilisque et cum Septembre November.
Unum ter denis cumulatius adde
diebus
per septem menses, Iani Martisque kalendis
et quas Maius agit, quas Iulius
Augustusque
et quas October positusque in fine December.
Unus erit tantum duodetriginta
dierum,
quem Numa praeposito voluit succedere Iano.
Sic ter centenis decies accedere
senos
quadrantemque et quinque dies sibi conputat annus
13. QVO MENSE
QVOTAE NONAE VEL IDVS SINT
At nonas modo quarta aperit, modo sexta refert
lux.
Sexta refert Mai Octobris Martisque recursu
et qui solstitio sua tempora Iulius
infert.
Cetera pars mensum quartis est praedita nonis:
omnes vero idus octava luce
recurrunt.
14. QVOTAE KALENDAE SINT MENSVVM SINGVLORVM
Post
idus, quas quisque suas habet ordine mensis,
diversae numero redeunt variante
kalendae,
dum .....rursumque iterumque vocantur,
ut tandem optati procedant temporis
ortus.
Ter senis unoque die genialia festa
porrigit ut Ianum arcessat nova bruma
morantem.
Hoc numero mensisque Numae redit autumnique
principium referens Bacchi
September alumnus.
Iulius et Maius positusque in fine December
Octoberque die revocatur
tardius uno.
Inde die redeunt minus uno, quattuor ultra,
quos numero adiciam, Sextilis,
Iunius atque
Aprilis, post quos paenultima meta November.
Ter quinis unoque die, Iunonie
Mavors,
ut redeas referasque exordia prima, cieris.
Hoc numero ad plenum vertens
reparabitur annus
15 RATIO DIERVM ANNI VERTENTIS
Nonaginta
dies et quattuor ac medium Sol
conficit, a tropico in tropicum dum permeat astrum,
octipedem in Cancrum Phrixeo ab Ariete pergens.
Hoc spatio aestivi pulsusque et meta
diei.
Semidiemque duosque dies deciesque novenos
a Cancro in Chelas aequatae tempora
noctis
atque dii cursu peragit Sol aureus altero,
autumni aestatisque simul confinia
miscens.
Unde autumnales transcurrens ordine menses
ad tropicum pergit signum gelidi
Capricorni,
octo dies decies octonis insuper addens
quadrantemque diei, quinto qui
protinus anno
mense Numae extremo nomen capit embolimaei.
Inde ad Agenorei festinans
cornua Tauri,
scandit Lanigeri tropicum Sol aureus astrum,
nonaginta dies decreto fine
cohercens.
Hic tibi circus erit semper vertentibus annis
ter centum ac senis decies et
quinque diebus.
16. QVO MENSE QVOD SIGNVM SIT AD CVRSVM
SOLIS
Principium Iani sancit tropicus Capricornus.
Mense Numae in medio
solidi stat sidus Aquari.
Procedunt duplices in Martia tempora Pisces.
Respicis Apriles,
Aries Phryxee, kalendas.
Maius Agenorei miratur cornua Tauri.
Iunius aequatos caelo
videt ire Laconas.
Solstitio ardentis Cancri fert Iulius astrum.
Augustum mensem Leo
fervidus igne perurit.
Sidere, Virgo, tuo Bacchum September opimat.
Aequat et October
sementis tempore Libram.
Scorpios hibernum praeceps iubet ire Novembrem.
Terminat
Arquitenens medio sua signa Decembri.
17. A SOLSTITIO IN AEQVINOCTIVM
RATIO
Sol profectus a teporo veris aequinoctio
post semidiem postque totos
nonaginta et quattuor
fervidis flagrans habenis pulsum aestivum conficit.
Inde autumnus
noctis horas librans aequo lumine
octo et octoginta goeris et super trihorio.
. . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Inde floridum reflexis ver revisit oreis
additis ad hos priores goeros geminis orbibus.
18. DE MENSIBUS ET QVATTVOR ANNI TEMPORIBVS
Aeternos menses et
tempora quattuor anni
quattuor ista tibi subiecta monosticha dicent.
Martius, Aprilis,
Maius sunt tempora veris.
Iulius, Augustus nec non et Iunius aestas.
Septembri, Octobri
autumnat totoque Novembri.
Brumales Ianus, Februarius atque December.
19. DE LVSTRALIBVS AGONIBVS
Quattuor antiquos celebravit Achaia
ludos.
Caelicolum duo sunt et duo festa hominum;
sacra Iovis Phoebique, Palaemonis
Archemorique,
serta quibus pinus, malus, oliva, apium.
20. DE LOCIS
AGONVM
Prima Iovi magno celebrantur Olympia Pisae.
Parnasus Clario sacravit
Pythia Phoebo.
Isthmia Portuno bimaris dicat alta Corinthos.
Archemori Nemeaea colunt
funebria Thebae.
21. DE AVCTORIBVS AGONVM
Primus Olympiacae
sacravit festa coronae
Iuppiter Argivi stadia ad longissima circi.
Proximus Alcides
Nemeae sacravit honorem.
Haec quoque temporibus quinquennia sacra notandis
Isthmia
Neptuno data sunt et Pythia Phoebo
ancipiti cultu divorum hominumque sepultis.
22. QVOD IDEM QVI SACRI AGONES SVNT ET FVNEBRES LVDI HABEANTVR
Tantalidae Pelopi maestum dicat Elis honorem,
Archemori Nemeaea colunt quinquennia
Thebae,
Isthmia defuncto celebrata Palaemone notum,
Pythia placando Delphi statuere
draconi.
23. DE FERIIS ROMANIS
Nunc et Apollineos Tiberina
per ostia ludos
et Megalesiacae matris operta loquar
Vulcanique dies, autumni exordia
primi,
Quinquatrusque deae Pallados expediam
et medias idus Mai Augustique recursu,
quas sibi Mercurius quasque Diana dicat:
matronae quae sacra colant pro laude virorum,
Mavortis primi cum rediere dies.
Festa Caprotinis memorabo celebria nonis,
cum stola
matronis dempta tegit famulas:
quattuor illa etiam discretis partibus anni
solstitia et
luces nocte dieque pares.
Nec Regifugium pulsis ex urbe tyrannis
laetum Romanis fas
reticere diem.
Visne Opis ante sacrum vel Saturnalia dicam
festaque servorum, cum
famulantur eri,
et numquam certis redeuntia festa diebus,
compita per vicos cum sua
quisque colit?
Aut duplicem cultum, quem Neptunalia dicunt
et quem de Conso consiliisque
vocant?
Festa haec, navigiis aut quae celebrata quadrigis,
iungunt Romanos finitimosque
duces?
Adiciam cultus peregrinaque sacra deorum,
natalem Herculeum vel ratis
Isiacae,
nec non lascivi Floralia laeta theatri,
quae spectare volunt, qui voluisse
negant?
Nunc etiam veteres celebrantur Equirria ludi:
prima haec Romanus nomina circus
habet.
Et Dionysiacos Latio cognomine ludos
Roma colit, Liber quae sibi vota dicat.
Aediles etiam plebi aedilesque curules
sacra Sigillorum nomine dicta colunt.
Et
gladiatores funebria proelia notum
decertasse foro: nunc sibi harena suos
vindicat,
extremo qui iam sub fine Decembris
falcigerum placant sanguine Caeligenam.
24. MONOSTICHA DE AERVMNIS HERCVLIS
Prima Cleonaei tolerata aerumna
leonis.
Proxima Lernaeam ferro et face contudit hydram.
Mox Erymantheum vis tertia
perculit aprum.
Aeripedis quarto tulit aurea cornua cervi.
Stymphalidas pepulit volucres
discrimine quinto.
Thraeiciam sexto spoliavit Amazona balteo.
Septima in Augei stabulis
inpensa laboris.
Octava expulso numeratur adoria tauro.
In Diomedeis victoria nona
quadrigis
Geryone extincto decimam dat Hiberia palmam.
Undecimo mala Hesperidum
destricta triumpho.
Cerberus extremi suprema est meta laboris.
25.
HIC VERSVS SINE AVCTORE EST.
QVO DIE QVID DEMI DE CORPORE OPORTEAT
Ungues
Mercurio, barbam Iove, Cypride crines.
26. HOC SIC
REFELLENDVM
Mercurius furtis probat ungues semper acutos
articulisque aciem
non sinit imminui.
Barba Iovi, crinis Veneri decor. Ergo necesse est,
ut nolint demi,
quo sibi uterque placent.
Mavors imberbos et calvos, Luna, adamasti:
non prohibent comi
tum caput atque genas.
Sol et Saturnus nil obstant unguibus. Ergo
non placitum divis
tolle monostichium.
|
|
|
